Πραγματεία περί πραγματικού
Η αληθινή πραγματικότητα της τέχνης
Στη ζωή η μόνη πραγματικότητα
είναι η αίσθηση της ζωής.
Στην τέχνη η μόνη πραγματικότητα
είναι η συνείδηση της τέχνης

F.Pessoa
Χωρίς Μάσκες

Το άπλωμα του χεριού προς τον καρπό των λιόδενδρων ήταν η πρώτη αυτόματη κίνηση του επισκέπτη στον "Ελαιώνα" του Άγγελου Παναγιωτίδη.Γιατί έτσι όπως η τέχνη χρησιμοποιεί και μικτή τεχνική, οι ελιές αυτές θα μπορούσαν να είναι και βρώσιμες, αφού αληθινές είναι ούτως ή άλλως, καθώς διασώζουν όλους τους χυμούς της ελιάς και μιας τέχνης αυθεντικής, αρυτίδωτης από το χρόνο και τις επιβουλές.
Όπως ο Ζεύξις με τα σταφύλια ξεγέλασε τα πουλιά, έτσι και ο Άγγελος Παναγιωτίδης μ’αυτές τις ελιές κατάφερε να ξεγελάσει όχι μόνο τους κατοίκους της πόλης,αλλά και την αγρότισσα μητέρα του που τις είδε πρώτη και φοβήθηκε μήπως "μαραγκιάσουν" μέχρι την έκθεση. Οι λόγοι είναι προφανείς και εμφανείς ακόμα και στις φωτογραφίες, που βεβαιώνουν τη "συγγένεια" και την προέλευση γνώσης του αντικειμένου.Η πιστότητα βέβαια εδώ, ελέγχεται, όχι ως στόχος, αλλά ως βίωμα στη μεταφορά από τη φύση στην τέχνη,μιας εμπειρίας κατ’αρχάς οπτικής, που οδηγεί σε μία πρόσληψη και πρόσκληση απτική.Τελικά, σε κάθε αληθινό γλυπτό υπάρχει μία λεία επιφάνεια, που προκαλεί την επαφή του θεατή, υλοποιώντας έτσι και την προτροπή ενός μεγάλου της γλυπτικής, του Χένρι Μουρ, που έλεγε ότι στα μουσεία, η απαγορευτική, για άγγιγμα, πινακίδα πρέπει να αντικατασταθεί με άλλη, προτρεπτική για το αντίθετο.
"Παρακαλείσθε να αγγίξετε" - σ’αυτές τις μπρούτζινες ελιές κυρίως τον καρπό τους, γιατί εδώ φαίνεται ιδιαίτερα η στενή σχέση του εικαστικού με το φυσικό, ως επιλογή για πλήρη ταύτιση, ενώ το σύνολο διέπεται από τον φυσιοκρατικό ιδεαλισμό της ελληνικής αισθητικής αντίληψης. Παράλληλα δηλώνεται και μια υποδειγματική αναγωγή στα "γεγραμμένα των αληθινών δια της τέχνης",αφού "έοικε δια και η τέχνη μιμούμενη την φύσιν τούτο ποιείν",κατα τον Ηράκλειτο.
Η "μίμηση" της φύσης, ως αρχετυπική όσο και νέα λειτουργία, είναι επίσης μια άλλη παράμετρος συμβεβλημένη με την αισθητική φιλοσοφία των αρχαίων, αλλά και με τον αισθητικό προβληματισμό της Αναγέννησης. Και είναι εκπληκτικό ότι ο Άγγελος Παναγιωτίδης, από ένστικτο ελληνικό και βίωμα ατομικό, μέσα από τη δική του μικρή διαδρομή, συνεχίζει αυτή τη μεγάλη ιστορία στη φυσιοκρατική της δυναμική και την τάση της να επιλέγει απ’ όσα βλέπει το πιο όμορφο. Αφού "τα καλά είδη αφομοιώσας εκ πολλών συνάγει και εξ εκάστου τα κάλλιστα".Το κείμενο δεν χρειάζεται μετάφραση ούτε το έργο του ερμηνεία.Τα έργα του είναι ήδη εύγλωττα και αποτελούν μια πραγματεία περί του πραγματικού. Και η ελιά είναι το πιο όμορφο δένδρο.Το είπαν οι πρόγονοί μας, το λένε ακόμη τα παιδιά, κι ας έχουν συνηθίσει σε εικόνες αλλότριες.
Και η κριτική έχει αποφανθεί: ο Α.Παναγιωτίδης είναι ένας μάστορας της ύλης και ένας ανα δημιουργός του φυσικού χωρίς από τα έργα του να λείπει η μετάβαση από τα χέρια και την όραση στο νου και αμφίδρομα. Αυτό το λιοστάσι με τις γλυπτές μπρούτζινες ελιές είναι μια "εγκατάσταση" τόσο παραδοσιακή όσο και μοντέρνα, και τόσο εύλαλη στη λιτότητά της που δεν της πάνε λόγια. Μόνο τα αρχαία εκείνα τα αθάνατα: Το κλωνάρι της γκρίζας ελιάς τα παιδιά μας που τρέφει, ούτε νιος ούτε γέρος ούτε κανείς στρατηγός δεν θα γίνει ποτέ ν’ αφανίσει, γιατί τ’ άγρυπνο μάτι του Δία, της ελιάς που ‘ναι προστάτης, την προσέχει πολύ.
Παραφράζοντας ελάχιστα τον Σοφοκλή,αντικαθιστούμε αξιωματικά τον στρατηγό με τον τεχνοκριτικό ,για να προστατεύσουμε αυτό τον ελαιώνα από κάθε απαξιωτική ή βάσκανη ματιά νέου λουκ ή κακού βλέμματος.
Στη φλεγόμενη νεφοστεφή Αθήνα του Ολυμπιακού καλοκαιριού, ένα κλάδι
απ’ αυτές τις ελιές ας δροσίσει τις προσδοκίες μας και ας στεφανώσει δοξαστικά την πίστη μας, σε μια τέχνη αληθινή .Στην "αληθινή πραγματικότητα" της τέχνης, τα πράγματα μοιάζει να μη διασπώνται σε πραγματικό ή φανταστικό, αλλά σε εύτεχνο ή άτεχνο και να δικαιώνονται στη συνείδηση της ιστορίας των παιδιών και των ποιητών κάθε είδους. Αν στη ζωή η μόνη πραγματικότητα είναι η αίσθηση της ζωής τότε στην τέχνη η μόνη πραγματικότητα είναι η συνείδηση της τέχνης.


Δρ. Βιβή Βασιλοπούλου
Αρχαιολόγος Κριτικός Τέχνης